Hvað er gengisvísitala?

Gengi krónunnar getur hækkað gagnvart einum gjaldmiðli og lækkað gagnvart öðrum sama daginn. Gengisvísitalan tekur saman gengi krónunnar gagnvart mörgum gjaldmiðlum í eina tölu og gefur þannig heildarmynd af stöðu krónunnar gagnvart helstu viðskiptalöndum Íslands. Seðlabanki Íslands reiknar vísitöluna og birtir hana með opinberu gengisskráningunni.

Hærri vísitala, veikari króna

Gengisvísitalan er sett upp á sama hátt og gengi einstakra gjaldmiðla: hún mælir verð erlends gjaldeyris í krónum. Þegar vísitalan hækkar þarf fleiri krónur fyrir sömu körfu erlendra gjaldmiðla og krónan hefur því veikst. Þegar vísitalan lækkar hefur krónan styrkst.

Þetta getur virst öfugsnúið, en er í samræmi við gengistöfluna. Ef gengi evru fer úr 140 í 145 krónur hefur evran hækkað og krónan veikst. Á sama hátt merkir hækkun gengisvísitölunnar að erlendir gjaldmiðlar hafi að jafnaði hækkað í verði gagnvart krónunni.

Viðskiptavog

Vísitalan er vegið meðaltal af gengi gjaldmiðla. Vægi hvers gjaldmiðils ræðst af því hversu stór hluti utanríkisviðskipta Íslands, bæði með vörur og þjónustu, er við viðkomandi land eða myntsvæði. Evran vegur jafnan þyngst, enda eru evruríkin stærsta viðskiptasvæði Íslands.

Seðlabankinn birtir gengisvísitölu bæði miðað við þrönga og víða viðskiptavog. Þrönga viðskiptavogin nær til helstu gjaldmiðla í viðskiptum Íslands en sú víða til fleiri landa. Á M5 er birt vísitala miðað við þrönga viðskiptavog.

Hvers vegna skiptir gengisvísitalan máli?

• Verðbólga: Þegar krónan veikist hækkar verð á innfluttum vörum og það getur smitast út í verðlag. Seðlabankinn fylgist því náið með genginu þegar hann metur verðbólguhorfur.
• Samkeppnisstaða: Veikari króna styrkir samkeppnisstöðu útflutningsgreina á borð við ferðaþjónustu, sjávarútveg og iðnað, því tekjur þeirra í erlendum gjaldmiðli skila fleiri krónum.
• Kaupmáttur: Sterkari króna lækkar verð á innfluttum vörum og ferðalögum erlendis og eykur kaupmátt heimila gagnvart útlöndum.

Gengisvísitalan sýnir nafngengi, það er gengið eins og það er skráð. Þegar meta á samkeppnisstöðu til lengri tíma er einnig horft til raungengis, sem tekur tillit til þess hvernig verðlag eða laun hafa þróast á Íslandi miðað við viðskiptalöndin.

Sérstök dráttarréttindi (SDR)

Í gengistöflunni á M5 er einnig skráð SDR, sérstök dráttarréttindi. SDR er ekki gjaldmiðill í venjulegum skilningi heldur reikningseining Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, byggð á körfu helstu gjaldmiðla heims: Bandaríkjadals, evru, kínversks júans, japansks jens og sterlingspunds. Líkt og gengisvísitalan gefur gengi SDR því mynd af stöðu krónunnar gagnvart fleiri en einum gjaldmiðli í senn.

Gengisvísitalan á M5

Gengisvísitalan er birt í hliðarreit á síðunni Gjaldmiðlar og á síðunni Hagtölur, þar sem hægt er að skoða þróun hennar yfir eitt, fimm eða tíu ár. Athugaðu að græn ör upp (▲) merkir hér að vísitalan hafi hækkað, það er að krónan hafi veikst. Liturinn sýnir aðeins í hvaða átt talan hreyfðist, ekki hvort breytingin sé góð eða slæm.

Nánari upplýsingar er að finna á vef Seðlabankans um opinbera gengisskráningu.