Hvað er hagvöxtur?

Verg landsframleiðsla (VLF) er heildarverðmæti allra vara og þjónustu til endanlegra nota sem framleidd eru í landinu á tilteknu tímabili. Hagvöxtur er breyting landsframleiðslunnar á milli tímabila, mæld að raunvirði. Það merkir að verðbreytingar eru dregnar frá, svo að hagvöxturinn sýni hvort framleiðslan sjálf hafi aukist en ekki aðeins verðið á henni.

Hvernig er landsframleiðsla mæld?

Hagstofa Íslands tekur saman þjóðhagsreikninga og birtir landsframleiðslu bæði ársfjórðungslega og árlega. Algengast er að skoða landsframleiðsluna út frá því hvernig henni er ráðstafað:

• Einkaneysla: Kaup heimila á vörum og þjónustu.
• Samneysla: Útgjöld hins opinbera til þjónustu á borð við heilbrigðis-, mennta- og löggæslumál.
• Fjárfesting: Til dæmis íbúðir, atvinnuhúsnæði, vélar, skip og innviðir.
• Birgðabreytingar.
• Útflutningur að frádregnum innflutningi vara og þjónustu.

Innflutningur er dreginn frá vegna þess að hluti neyslu og fjárfestingar er framleiddur erlendis og telst því ekki til íslenskrar framleiðslu.

Einkaneysla

Einkaneysla er stærsti einstaki liður landsframleiðslunnar og nemur um helmingi hennar. Hún gefur því góða vísbendingu um umsvif í hagkerfinu og hvernig heimilin bregðast við breytingum á vöxtum, kaupmætti og atvinnuástandi. Samdráttur í einkaneyslu getur bent til þess að hærri vextir séu farnir að hafa áhrif á eftirspurn.

Ársbreyting og ársfjórðungstölur

Á M5 er hagvöxtur sýndur sem ársbreyting, það er breyting landsframleiðslu í tilteknum ársfjórðungi frá sama ársfjórðungi árið áður. Með því að bera saman sömu ársfjórðunga er dregið úr áhrifum árstíðasveiflna, sem eru miklar á Íslandi vegna ferðaþjónustu, vertíða í sjávarútvegi og annarra árstíðabundinna þátta.

Hagstofan birtir einnig árstíðaleiðrétta breytingu frá fyrri ársfjórðungi. Hún sýnir fyrr hvort hagkerfið sé að taka við sér eða dragast saman, en sveiflast meira. Þegar landsframleiðsla dregst saman tvo ársfjórðunga í röð er oft talað um samdráttarskeið.

Gott að hafa í huga

• Endurskoðun: Fyrstu tölur um landsframleiðslu byggjast á takmörkuðum gögnum og eru endurskoðaðar þegar betri upplýsingar berast. Endurskoðunin getur verið talsverð, og því geta eldri tölur á þróunargrafinu breyst.
• Mannfjöldi: Landsmönnum hefur fjölgað hratt á undanförnum árum. Hagvöxtur getur því verið jákvæður þótt landsframleiðsla á mann standi í stað eða dragist saman.
• Ekki mælikvarði á velferð: Landsframleiðsla mælir framleiðslu, ekki hvernig tekjum er skipt eða hvernig fólki líður.

Hagvöxtur á M5

Á síðunni Hagtölur má sjá nýjustu tölur um hagvöxt og einkaneyslu, ásamt þróunargrafi fyrir hvorn mælikvarða. Hvenær Hagstofan birtir næstu þjóðhagsreikninga má sjá á Dagatalinu undir flokknum „Þjóðhagsreikningar“.

Nánari upplýsingar er að finna hjá Hagstofu Íslands.