Hvað er vaxtaróf?

Vaxtaróf (e. yield curve) sýnir hvaða ávöxtun markaðurinn krefst af skuldabréfum eftir því hversu langur líftími þeirra er. Á lárétta ásnum er líftíminn, á M5 3, 5 og 10 ár, og á lóðrétta ásnum vextirnir. Seðlabankinn metur vaxtarófið út frá markaðsverði ríkisskuldabréfa, sem teljast nær áhættulaus í íslenskum krónum. Vaxtarófið er því grunnur að verðlagningu annarra skuldabréfa og lána.

Nafnvextir og raunvextir

Á M5 eru sýnd tvö vaxtaróf hlið við hlið:

• Nafnvextir eiga við óverðtryggð skuldabréf. Í þeim felst bæði krafa um raunávöxtun og bætur fyrir þá verðbólgu sem búist er við.
• Raunvextir eiga við verðtryggð skuldabréf, sem fylgja vísitölu neysluverðs. Þar er verðbólgan bætt með verðbótum og vextirnir eru hrein raunávöxtun.

Hvað eru par-vextir?

Skuldabréf ganga kaupum og sölum á verði sem getur verið yfir eða undir nafnverði þeirra, og hvert bréf styttist með hverjum degi sem líður. Til að bera vaxtastig saman á milli daga eru því reiknaðir par-vextir fyrir fastan líftíma. Par-vextir eru þeir vextir sem skuldabréf með tiltekinn líftíma þyrfti að bera til að seljast nákvæmlega á nafnverði. Þannig fæst samfelld tímaröð fyrir 3, 5 og 10 ára vexti, óháð því hvaða bréf eru í umferð hverju sinni.

Lögun vaxtarófsins

• Eðlilegur halli: Langir vextir eru hærri en stuttir. Fjárfestar krefjast yfirleitt hærri ávöxtunar fyrir að binda fé sitt lengur og bera meiri óvissu.
• Flatt vaxtaróf: Lítill munur er á stuttum og löngum vöxtum.
• Öfugur halli: Langir vextir eru lægri en stuttir. Það gefur oft til kynna að markaðurinn búist við að vextir lækki á næstu árum, til dæmis vegna þess að verðbólga hjaðni eða hægi á efnahagslífinu. Víða erlendis hefur öfugur halli þótt vísbending um samdrátt framundan, en það samband er ekki einhlítt.

Þegar stýrivextir eru háir til að vinna gegn verðbólgu eru stuttir vextir gjarnan hærri en langir, því markaðurinn gerir ráð fyrir að vextirnir lækki þegar verðbólgan hjaðnar.

Verðbólguálag

Munurinn á nafnvöxtum og raunvöxtum með sama líftíma kallast verðbólguálag. Ef nafnvextir til 5 ára eru 7% og raunvextir 3,5% er verðbólguálagið um 3,5 prósentustig. Það gefur grófa mynd af þeirri meðalverðbólgu sem markaðurinn væntir næstu fimm ár. Álagið inniheldur þó einnig þóknun fyrir verðbólguáhættu og getur litast af framboði og eftirspurn eftir einstökum bréfum, svo að það er ekki hrein spá um verðbólgu.

Seðlabankinn fylgist með verðbólguálaginu sem einum af mælikvörðunum á verðbólguvæntingar. Ef álagið er langt yfir verðbólgumarkmiði bankans til langs tíma bendir það til þess að markaðurinn efist um að markmiðið náist.

Vaxtarófið á M5

Á síðunni Hagtölur er vaxtarófið birt sem graf og tafla. Grafið sýnir nafnvexti og raunvexti nýjasta dags ásamt vaxtarófinu eins og það var fyrir ári. Í töflunni má sjá vexti fyrir hvern líftíma og breytinguna síðustu 12 mánuði í prósentustigum.

Fyrir ofan grafið kemur fram hvort hallinn sé eðlilegur eða öfugur. Hallinn er reiknaður sem munurinn á 10 ára og 3 ára nafnvöxtum: ef 10 ára vextirnir eru lægri er munurinn neikvæður og hallinn merktur „Öfugur halli“. Undir grafinu eru spjöld fyrir einstaka líftíma, hvert með þróunargrafi.

Gögnin koma úr gagnatorgi Seðlabankans um vexti.