Hvað er vöruviðskiptajöfnuður?

Vöruviðskiptajöfnuður er verðmæti vöruútflutnings að frádregnu verðmæti vöruinnflutnings á tilteknu tímabili. Ef Ísland flytur út vörur fyrir 90 milljarða króna í mánuði og inn vörur fyrir 120 milljarða er vöruviðskiptajöfnuðurinn neikvæður um 30 milljarða. Þá er talað um halla á vöruviðskiptum. Ef útflutningurinn er meiri en innflutningurinn er afgangur.

Hvað flytur Ísland út og inn?

Vöruútflutningur Íslands byggist einkum á sjávarafurðum og áli, auk annarra iðnaðarvara. Útflutningur á eldisfiski, lyfjum og öðrum vörum hefur einnig vaxið. Innflutningurinn er fjölbreyttari: eldsneyti, hrávörur til iðnaðar, matvara, bílar, neysluvörur og fjárfestingarvörur á borð við vélar, skip og flugvélar.

Vörur eru aðeins hluti myndarinnar

Ísland flytur út mikla þjónustu, einkum ferðaþjónustu, en einnig til dæmis samgöngur og hugverk. Ferðaþjónustan er orðin ein stærsta útflutningsgrein landsins. Þjónustuviðskipti eru ekki hluti vöruviðskiptajafnaðarins.

Halli á vöruviðskiptum merkir því ekki endilega að Ísland eyði meiru í útlöndum en það aflar. Til að fá heildarmyndina þarf að skoða viðskiptajöfnuð, sem nær yfir vöru- og þjónustuviðskipti auk tekna og greiðslna á milli landa, til dæmis vaxta og arðs. Seðlabankinn birtir viðskiptajöfnuð og aðrar tölur um greiðslujöfnuð ársfjórðungslega.

Hvað merkir fob?

Á M5 er bæði útflutningur og innflutningur sýndur á fob-verði (e. free on board). Það er verðmæti vörunnar komin um borð í flutningsfar í útflutningslandinu, án flutnings- og tryggingakostnaðar. Innflutningur er stundum einnig gefinn upp á cif-verði, þar sem flutningur og trygging til Íslands eru innifalin. Með því að nota fob-verð fyrir hvort tveggja verður samanburðurinn sambærilegur.

Mánaðartölur sveiflast mikið

Vöruviðskipti eru gefin upp í milljónum króna á mánuði og geta sveiflast mikið á milli mánaða:

• Stakir stórir liðir: Innflutningur á skipi eða flugvél getur einn og sér breytt niðurstöðu mánaðarins verulega.
• Árstíðir og vertíðir: Afli og útflutningur sjávarafurða er misjafn eftir árstímum, til dæmis eftir því hvernig loðnuvertíð gengur.
• Verð á heimsmarkaði: Verð á áli, fiski og eldsneyti hefur mikil áhrif á verðmæti útflutnings og innflutnings.
• Gengi krónunnar: Tölurnar eru í krónum. Þegar krónan veikist hækkar verðmæti bæði útflutnings og innflutnings í krónum talið, þótt magnið sé óbreytt.

Þess vegna segir þróunin yfir nokkra mánuði eða sama mánuð á milli ára meira en breyting frá einum mánuði til þess næsta.

Utanríkisviðskipti á M5

Á síðunni Hagtölur má sjá nýjustu mánaðartölur um vöruútflutning, vöruinnflutning og vöruviðskiptajöfnuð, ásamt þróunargrafi. Á Dagatalinu má sjá hvenær Hagstofan birtir næstu tölur undir flokknum „Utanríkisviðskipti“.

Gögnin koma frá Hagstofu Íslands.