Hvernig les ég hagtölurnar á M5?

Á síðunni Hagtölur eru mælikvarðarnir flokkaðir í ellefu þemu: verðlag og kaupmátt, vinnumarkað, framleiðslu og eftirspurn, utanríkisviðskipti, opinber fjármál, fyrirtæki, atvinnuvegi, vexti, vaxtaróf og skuldabréf, gengi og lýðfræði. Hver mælikvarði hefur sitt spjald og öll spjöldin eru byggð upp á sama hátt.

Spjaldið

• Heiti og gildi: Efst er heiti mælikvarðans og nýjasta gildi hans, til dæmis verðbólga í prósentum eða vöruviðskiptajöfnuður í milljónum króna.
• Breyting: Undir gildinu er breytingin frá síðustu mælingu á undan. Við hlið hennar stendur hvaða tímabil er borið saman: frá fyrri degi, frá fyrri mánuði, frá fyrra tímabili, frá fyrri ársfjórðungi eða frá fyrra ári.
• Dagsetning: Sá dagur eða það tímabil sem talan á við. Þetta er ekki endilega birtingardagurinn, eins og útskýrt er hér að neðan.
• Smálínurit og lýsing: Lítið línurit sýnir þróunina í stuttu máli og stutt lýsing segir hvað er mælt.
• Heimild: Neðst er tengill á gögnin hjá Seðlabankanum eða Hagstofunni, auk tengils á CSV-skrá með tímaröð mælikvarðans.

Prósent og prósentustig

Þegar mælikvarði er sjálfur gefinn upp í prósentum, eins og verðbólga, vextir eða atvinnuleysi, er breytingin sýnd í prósentustigum (pr.st.). Ef verðbólga fer úr 4% í 5% hefur hún hækkað um 1 prósentustig. Það er ekki það sama og að hún hafi hækkað um 1%, því hækkunin úr 4 í 5 er 25% hækkun á tölunni sjálfri.

Mælikvarðar sem ekki eru í prósentum eru sýndir öðruvísi. Breyting vöruviðskipta er sýnd í milljónum króna og breyting vísitalna, eins og gengisvísitölunnar og vísitölu neysluverðs, í prósentum.

Örvar og litir

Græn ör upp (▲) merkir að talan hafi hækkað, rauð ör niður (▼) að hún hafi lækkað og strik (–) að hún sé óbreytt. Liturinn sýnir aðeins stefnuna, ekki hvort breytingin sé góð eða slæm. Aukið atvinnuleysi er til dæmis sýnt með grænni ör upp, og hækkun gengisvísitölunnar merkir að krónan hafi veikst.

Þróun og gögn

Með því að opna „Þróun og gögn“ á spjaldi birtist stærra graf. Þar má velja tímabil: 1 ár, 5 ár, 10 ár eða allt tímabilið sem gögn ná yfir. Undir grafinu er breytingin síðustu 12 mánuði. Hún er oft gagnlegri en breytingin frá síðustu mælingu, einkum fyrir mælikvarða sem sveiflast eftir árstíðum.

Samanburður mælikvarða

Efst á síðunni er hægt að velja tvo mælikvarða og bera saman þróun þeirra á sama tímaás. Báðir eru settir á 100 þegar valið tímabil hefst, svo að grafið sýnir hlutfallslega breytingu en ekki gildin sjálf. Ekki er hægt að reikna vísitölu fyrir mælikvarða sem fer niður í núll eða undir það á tímabilinu. Valið er geymt í slóðinni, svo að hægt er að deila tengli á tiltekinn samanburð.

Hvers vegna eru dagsetningarnar ólíkar?

Mælikvarðarnir eru uppfærðir með ólíkri tíðni:

• Daglega: Stýrivextir, vextir skuldabréfa og gengisvísitölurnar.
• Tveggja mánaða: Velta samkvæmt virðisaukaskattsskýrslum.
• Mánaðarlega: Verðbólga, vísitala neysluverðs, laun og raunlaun, íbúðaverð, dráttarvextir og raunvextir, tölur um fyrirtæki, gistinætur, fiskafli, farþegar og vöruviðskipti.
• Ársfjórðungslega: Atvinnuleysi, atvinnuþátttaka, laus störf, launakostnaður, hagvöxtur, einkaneysla, tekjur og gjöld hins opinbera, vöru- og þjónustujöfnuður og mannfjöldi.
• Árlega: Fiskeldi.

Tölur um liðið tímabil birtast auk þess með töf. Verðbólga er birt skömmu eftir lok mánaðar, en tölur um landsframleiðslu birtast ekki fyrr en nokkrum mánuðum eftir lok ársfjórðungs. Dagsetningin á spjaldinu vísar því til tímabilsins sem talan á við. Á viðburðadagatalinu má sjá hvenær næstu tölur verða birtar, og hliðarreitur forsíðunnar sýnir þær hagtölur sem hafa verið uppfærðar síðustu sjö daga.

Útreikningur M5

Flestar tölurnar eru birtar eins og þær koma frá Seðlabankanum og Hagstofunni. Tvær eru þó reiknaðar á M5 út frá opinberum tímaröðum og merktar „Útreikningur M5“:

• Raunvextir: Stýrivextir að frádreginni 12 mánaða verðbólgu. Sjá Hvað eru raunvextir?
• Raunlaun: 12 mánaða breyting launavísitölu að frádreginni verðbólgu. Sjá Hvað er kaupmáttur og hvað eru raunlaun?

Tölur geta breyst

Hagstofan endurskoðar sumar tölur þegar betri gögn berast, einkum landsframleiðslu og aðra þjóðhagsreikninga. Eldri gildi á gröfunum geta því breyst frá einni uppfærslu til annarrar. Það er eðlilegur hluti af hagskýrslugerð en ekki villa.

Tölurnar á M5 eru birtar til upplýsingar. Áður en teknar eru mikilvægar ákvarðanir er rétt að styðjast við upprunalegu gögnin hjá Seðlabanka Íslands og Hagstofu Íslands.